عزاداری ماه محرم در تالش
عزاداری ماه محرم و مراسم تعزیه در گیلان یکی از نشانه های اعتقادی شیعیان به شمار می رود، اما در تالش علاوه بر شیعیان افراد سایر فرقه ها چون اهل تسنّن در کنار برادران دینی خود به عزاداری می پردازند.
در بسیاری از مساجد اهل تسنن و تشیع در کنار هم سینه زنی می کنند، به مسجد می روند، بر امام حسین گریه می کنند و با هم نماز خوانده و برای امام حسین(ع) می دهند. اما اعمال برخی از آنها با یکدیگر تفاوت جزئی دارد، مثلاً تفاوت ظاهری در نماز خواندن از این نمونه ها میباشد.
معمولاً یک یا دو روز قبل از ماه محرم مراسم طشت گذاری مساجد و حسینیه ها شروع می شود و هر مسجد روز خاصی مراسم طشت گذاری را همراه با سینه زنی و عزاداری برگزار می کنند. در این مراسم افرادی از اهل تشیع و تسنن شرکت می کنند.
ایام اصلی عزاداری در تالش دهة اول ماه محرم است. در این ایام هر شب بعد از نماز مغرب و عشاء مراسم عزاداری آغاز شده و تا ساعت 12 یا 1 شب ادامه پیدا می کند. در این مراسم ابتدا زنجیرزنی برگزار می شود و سپس روحانی مسجد یا حسینیه به سخنرانی می پردازد و بعد از ان مراسم زنجیرزنی برگزار می گردد.
لباس سینه زنان پیراهن مشکی کوتاه و لباس زنجیرزنان پیراهن مشکی بلند است. زنان معمولاً در این زمان فقط دور هم جمع می شده و با هم حرف می زنند، و برنامه های اصلی توسط مردان اجرا می شود.
یک روز قبل هر مسجد بطور جداگانه اعلام می کند که مراسم دسته بری از یک ساعت خاص در مکانی خاص- که هر دو را اعلام می کنند- شروع می شود. و در آن ساعت و مکان، مردم در مسجد جمع می شوند و حدود یک ربع ساعت در حیاط مسجد نوحه خوانی می کنند، سپس به راه افتاده و به مساجد دیگر سر می زنند، داخل حیاط هر مسجد رفته و چند دقیقه ای مراسم سینه و زنجیر زنی را اجرا می کنند و در پایان به مسجد خود بر می گردند. البته هر مسجد گوسفندی برای دستة خود در نظر می گیرد که یا در اول مراسم و یا در مکانی که دسته از آن عبور می کند، قربانی می کنند.
قربانی کردن گوسفند
هر دسته یک علم، یک پرچم، گروهی زنجیر زن و سینه زن دارد و عده ای هم پیاده آنها را همراهی می کنند.
انجام مراسم تعزیه باعث جمع شدن مردم در محل برگزاری مراسم و یاوری در انجام برخی کارها مانند ساخت مسجد یا حسینیه، پخت غذا و... می شود.
مراسم عزاداری بعد از نماز مغرب و عشاء شروع شده و تا پاسی از شب ادامه دارد که علت اصلی آن حضور اکثر افراد در این ساعات از شبانه روز است دوم اینکه برگزاری مراسم در شب، حال و هوای معنوی مخصوصی به فرد می دهد. علاوه بر آن شاید سیاهی شب دلیلی بر عزادار بودن شرکت کنندگان باشد و شاید بخاطر ثواب آن است چون اغلب دیر می خوابند.
انجام مراسم سینه زنی در حسینیه
برگزاری مراسم در شب انجام بسیاری از اعمال مانند راحت گریه کردن، انجام برخی اعمال عزاداری، پذیرایی مختصر و داشتن حوصلة زیاد از این امور است.
اعمال مختلف در حین عزاداری هرکدام از لحاظ نماد و نشانه شناسی قابل بررسی می باشد. پوشیدن لباس سیاه در هنگام تعزیه بیشتر در بین مردان به چشم می خورد که خود نشانة عزادار بودن و ماتم داشتن است.
خانمها بیشتر چادر سیاه می گذارند و برخی زنان نیز لباس محلی که شامل، تنبان، پیراهن و دستمال با رنگهای سنگین است، می پوشند. معمولاً رنگ لباس ها (مگر لباسهای محلی زنان) نباید قرمز باشد چون معتقدند رنگ قرمز رنگ لباس یزیدیان است و نباید در هنگام عزاداری و حتی ایام محرم و صفر لباس قرمز بپوشند.
در شب تاسوعا اغلب افراد برای رفع نیازهای خود شمع روشن می کنند، بدین صورت که شمع را داخل طشت گذاشته و جلوی مسجد روشن می کنند و هنگام روشن کردن نیت برای رفع حاجت –مثل شفای بیماری، بچه دار شدن) می کنند، که گفته می شود این رسم در نواحی آذربایجان زیاد است و از آنجا به این منطقه آمده است.
برای شروع عزاداری معمولاً برخی افراد بانی این کار هستند، معمولاً این افراد کوچک و بزرگ را دور هم جمع کرده و در دو یا چند ردیف تشکیل صف می دهند. این صف علاوه بر نشان دادن نظم و ترتیب، باعث آن می شود که افراد هنگام سینه یا زنجیر زدن به هم نخورند و به یکدیگر آسیب نرسانند. در این هنگام مردی میکروفون را بدست گرفته پس از خواندن دعا برای اهل بیت، جمعیت را ترغیب به فرستادن صلوات می کند. در این هنگام چند نفر از خانم ها با آقایان به هیأت امنا مقداری پول می دهند و بجای آن شخص سخنگویی که میکروفون را در دست دارد باید نام فرد و مقدار کمک وی را اعلام نماید و برای آمرزش روح پدر یا مادر یا فرد فوت شده، از مردم صلوات بگیرد. اعتقاد بر این است که این عمل باعث آمرزش رفتگان فرد خواهد شد و فرد فوت شده تا حدی از گناهانش کاسته شده از اذیت و آزار جهان ابدی در امان خواهد بود.
بعد از آن نوبت به سینه زنی عزاداران می رسد. فقط مردان در مراسم سینه زنی شرکت می کنند و زنان بیشتر به عنوان شنونده حضور دارند.
نوحه خوان که اغلب توسط هیأت امنا انخاب می شود در ابتدای نوحه خوانی چند غزل خوانده می شود و بعد از گرم شدن مجلس رفته رفته سینه زنی همراه با تغییر آهنگ صدای نوحه خوان آغاز می شود. جمعیت سینه زن که در حالت قبلی نشسته بودند، بلند شده و سینه زنی را شروع می کنند. نوحه ها اغلب به زبان ترکی هستند و کمتر به زبان فارسی یا تالشی نوحه خوانی میشود. علت این امر نفوذ ترک زبانان آذربایجان به این منطقه می باشد. چون مذهب تشیع توسط صفویان به تالش آمد و از آنجا که آنان ترک بودند، زبان نوحه و عزاداری آنان نیز ترکی بود و لذا به همان صورت به جامعه تالشان منتقل شده است.
در هنگام سینه زنی نوحه خوان مرثیه خوانی کرده و در بین کلماتی که از زبان جاری می کند، دستة عزادار جوابی کوتاه با نام "واگیر" به نوحه خوان می دهند.
این بخش حدود یک ساعت بطول می انجامد و پس از اتمام کار، سینه زنان می نشینند و با چایی از آنان پذیرایی می شود. معمولاً عقیده بر آن است که ره کسی که برای پذیرایی از این افراد بیشتر فعالیت می کند، به همان اندازه اجر و پاداش می گیرد و گناهانش بخشیده می شود.
در بخش کفشداری مسجد نیز چند جوان کار می کنند و در قبال زحماتی که میکشند، هیچ مزدی دریافت نمی کنند چون آنان نیز بر این عقیده اند که پاداش این کار را از امام حسین (ع) دریافت می کنند.
بعد از مراسم سینه زنی مجلس وعظ دینی توسط معانی محل شروع می شود و بر این عقیده اند مجلس سینه زنی بدون آگاهی از علتها و فلسفة عزاداری برای امام حسین (ع) معنا ندارد. مجلس زنجیر زنی نمادی از گوشه ای از آزار و اذیت هایی است که به خاندان امام شده است. طبق مصاحبات بعمل آمده از آنجا که اهل بیت امام حسین (ع) زیر زنجیرها و کتکهای خیانتکاران بودند، پس زنجیر زدن نیز درد وارده بر بدن افراد به فرد زنجیر زن منتقل می کند تا آن فرد با احساس درد، اهل بیت امام را که زیر زنجیرهای خیانتکاران بودند، درک کند. این زنجیر زنان معمولاً لباس مشکی بلند می پوشند که شاید یکی از علتهای آن، این مسئله باشد که لباس خاندان و کودکی امام بلند بود. در اینجا ضمن بلند بودن لباس عزاداری، سیاهی آن نیز نماد بدبختی و آوارگی باشد.
کودکی با لباس خاندان امام حسین(ع)
به احترام تشنه لب بودن امام (ع) و یارانش، همیشه طشتی پر از آب در جلوی مسجد قرار دارد و معمولاً کنار آن نوشته "بنوش به یاد امام حسین (ع)" این کار نمادی از تشنه شدن امام و یارانش است و آب را به عنوان سمبل این اتفاقات در جلوی مسجد قرار می دهند تا مردم با دیدن آب واقعه عاشورا را به یاد آورند.
طشت آب در محل عزاداریدر کنار طشت آب طشتی نیز قرار دارد که پارچه ای سبز در آن قرار گرفته و معمولاً مردم نذریات خود را به آن می اندازند. پارچه سبز نشانة اهل بیت (ع) می باشد که در برخی لباسهای آنها نیز دیده می شود.
طشت آب برای جمع آوری نذری
در کنار این دو طشت، دستی آهنی بادستة چوبی دیده میشود که روسری هاو پارچه های مختلفی بدن بسته شده اند. دست فوق نمادی از دستان بریده شده حضرت ابوالفضل عباس است. پارچه های بسته شده به آن نیز از طرف حاجتمندان است به این صورت که هر کسی که حاجتی داشته باشد روسری یا پارچه ای خریده و به ان علم می بنددتا حاجتش بر آورده شود.
گاهی نیز زنان و دختران به صورت پنهانی مبلغی از داخل طشت برداشته و پیش خود نگه می دارند و تا زمان برآورده شدن حاجت پیش خود نگه می دارند و بر این عقیده اند این کار باعث می شود نذر آنان زودتر برآورده شود، چون چیزی از امام حسین یاابوالفضل (ع) (پول) نزد خود گرو نگه داشته اند. روی علم بزرگ نیز نشانه هایی از سر نیزه ها، کلاهها، شمشیر، زنگ شتر، پارچه های سبز و... به چشم می خورد که نشانه ای از لباسها، زره ها و دیگر ویژگی های امام و یارانش می باشد. این علم زمانی استفاده می شود که دسته عزاداری از محلی به محل دیگر برود، در زمان رسیدن دسته به دسته ای دیگر یابد مسجد دیگر علم ها به طرف مقابل که علم، مردم یا مسجد می باشد سلام می دهند. برای این کار علم را چندبار جلو و عقب خم می کنند. سوزاندن خیمه ها در ظهر عاشورا نیز نمادی از واقعة به اسارت گرفتن و سوزاندن خیمه های اهل بیت امام در روز عاشورا است. با سوزاندن خیمه ها که تعدادشان 2 تا سه عدد است و معمولاً پارچه ای سبز یا سیاه پوشانده شده است، همگان گریه می کنند.
سوزاندن خیمه ها
در عصر عاشورا نیز دسته ای از کودکان لباس عربی به تن می کنند و سر و رویشان را می پوشانند که نمادی از بچه های یتیم امام و یارانش است و به مساجد مختلف سر زده و در حین حرکت، اشعار عربی را یکصدا می خوانند.
منبع:فرهنگ تالش (رضا قربانی ریک)
اِی دل تَه چرواُم دَنیو کُو بی خَبریش
روزُوشـــب درفــکر سیــــمُ وُ زریش
اشتـن
سرمـایـه اَم دنـیــوکُو اِیله کَفنه
اَنــــــی گمــــان نــی ببریِ یــا نبری
بـــــلبـــل کـــه چمـَنی کُو لونَشَ کَرده
چَئی مقصــود ؤله ،چَمَنش بهانَه کَردَه
مهاتماگاندی (رهبر استقلال هند): من زندگی امام حسین، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خواندهام و توجه کافی به صفحات کربلا نمودهام و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از امام حسین پیروی کند.
ـ محمد علی جناح (قائد اعظم پاکستان): هیچ نمونهای از شجاعت، بهتر از آنکه امام حسین از لحاظ فداکاری و تهور نشان داد در عالم پیدا نمیشود. به عقیده من تمام مسلمین باید از سرمشق این شهیدی که خود را در سرزمین عراق قربان کرد پیروی نماید.
ـ چارلزدیکنز (نویسنده معروف انگلیسی): اگر منظور امام حسین جنگ در راه خواستههای دنیایی بود، من نمیفهمم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه او بودند؟ پس عقل چنین حکم مینماید که او فقط به خاطر اسلام، فداکاری خویش را انجام داد.
ـ توماس کارلایل (فیلسوف و مورخ انگیسی): بهترین درسی که از تراژدی کربلا میگیریم، این است که حسین و یارانش ایمان استوار به خدا داشتند. آنها با عمل خود روشن کردند که تفوق عددی در جایی که حق با باطل رو برو میشود اهمیت ندارد و پیروزی حسین با وجود اقلیتی که داشت، باعث شگفتی من است.
ـ ادوارد براون (مستشرق معروف انگلیسی): آیا قلبی پیدا میشود که وقتی درباره کربلا سخن میشنود، آغشته با حزن و الم نگردد؟ حتی غیر مسلمانان نیز نمیتوانند پاکی روحی را که در این جنگ اسلامی در تحت لوای آن انجام گرفت انکار کنند.
ـ توماس ماساریک: گرچه کشیشان ما هم از ذکر مصائب حضرت مسیح مردم را متأثر میسازند، ولی آن شور و هیجانی که در پیروان حسین (علیهالسلام) یافت میشود در پیروان مسیح یافت نخواهد شد و گویا سبب این باشد که مصائب مسیح در برابر مصائب حسین (علیهالسلام) مانند پر کاهی است در مقابل یک کوه عظیم پیکر.
ـ نیکلسون (خاورشناس معروف): بنی امیه، سرکش و مستبد بودند، قوانین اسلامی را نادیده انگاشتند و مسلمین را خوار نمودند... و چون تاریخ را بررسی کنیم، گوید: دین بر ضد فرمانفرمایی تشریفاتی قیام کرد و حکومت دینی در مقابل امپراتوری ایستادگی نمود. بنابراین، تاریخ از روی انصاف حکم میکند که خون حسین (علیهالسلام) به گردن بنی امیه است.
ـ سرپرسی سایکس (خاورشناس انگلیسی): حقیقتا آن شجاعت و دلاوری که این عده قلیل از خود بروز دادند، به درجهای بوده است که در تمام این قرون متمادی هر کسی آن را شنید، بی اختیار زبان به تحسین و آفرین گشود. این یک مشت مردم دلیر غیرتمند، نامی بلند غیر قابل زوال برای خود تا ابد باقی گذاشتند.
ـ تاملاس توندون (هندو، رئیس کنگره ملی هندوستان): این فداکاریهای عالی از قبیل شهادت امام حسین (علیهالسلام)، سطح فکر بشریت را ارتقا بخشیده است و خاطره آن شایسته است همیشه باقی بماند و یادآوری شود.
ـ محمد زغلول پاشا (در مصر، در تکیه ایرانیان): حسین (علیهالسلام) در این کار، به واجب دینی و سیاسی خود قیام کرده و اینگونه مجالس عزاداری، روح شهامت را در مردم پرورش میدهد و مایه قوت اراده آنها در راه حق و حقیقت میگردد.
ـ عبدالرحمان شرقاوی (نویسنده مصری): حسین (علیهالسلام)، شهید راه دین و آزادگی است. نه تنها شیعه باید به نام حسین ببالد، بلکه تمام آزاد مردان دنیا باید به این نام شریف افتخار کنند.
ـ طه حسین (دانشمند و ادیب مصری): حسین (علیهالسلام)، برای به دست آوردن فرصت و از سرگرفتن جهاد، در آتش شوق میسوخت. او زبان را درباره معاویه و عمالش آزاد کرد، تا به حدی که معاویه تهدیدش نمود. اما حسین، حزب خود را وادار کرد که در طرفداری حق سختگیر باشند.
ـ عبدالحمید جودة السحار (نویسنده مصری): حسین (علیهالسلام) نمیتوانست با یزید بیعت کند و به حکومت او تن بدهد، زیرا در آن صورت، بر فسق و فجور، صحه میگذاشت و ارکان ظلم و طغیان را محکم میکرد و بر فرمانروایی باطل تمکین مینمود. امام حسین به این کارها راضی نمیشد، گرچه اهل و عیالش به اسارت افتند و خود و یارانش کشته شوند.
ـ علامه طنطاوی (دانشمند و فیلسوف مصری): (داستان حسینی) عشق آزادگان را به فداکاری در راه خدا بر میانگیزد و استقبال مرگ را بهترین آرزوها به شمار میآورد، چندانکه بر شتاب به قربانگاه، بر یکدیگر پیشی جویند.
ـ العبیدی (مفتی موصل): فاجعه کربلا در تاریخ بشر نادرهای است، همچنان که مسببین آن نیز نادرهاند... حسین بن علی (علیهماالسلام) سنت دفاع از حق مظلوم و مصالح عموم را بنا بر فرمان خداوند در قرآن به زبان پیامبر اکرم وظیفه خویش دید و از اقدام به آن تسامحی نورزید. هستی خود را در آن قربانگاه بزرگ فدا کرد و بدین سبب نزد پروردگار، «سرور شهیدان» محسوب شد و در تاریخ ایام، «پیشوای اصلاح طلبان» به شمار رفت. آری، به آنچه خواسته بود و بلکه برتر از آن، کامیاب گردید.
|
دبستان صداقت در دل كوهستانهاي بخش اسالم شهرستان تالش در روستاي چواژيه قرار دارد و آقاي پورجوزي با 4 سال سابقه كه مدرك فوق ليسانس علوم تربيتي هم دارد براي درس دادن به دو دانش آموز خود بايد ابتداي هر هفته مسيركوهستاني 35 كيلومتري از شهر تالش تا روستا را با موتور خود بپيمايد. البته خانه ييلاقي او يكي از اتاق هاي دبستان است و او شنبه تا چهار شنبه را در آنجا بدور از خانواده مي گذراند. دو دانش آموز اين دبستان آزيتا در پايه پنجم و زاهد در پايه اول تحصيل مي كنند وآنها تنها دانش آموزان روستاي 8 خانواري چواژيه هستند كه البته درسشان هم خوب است. آزيتا براي تحصيل مجبور است مسافت 2 كيلومتري از روستاي همجوار تا مدرسه را هر روز طي كند. دبستان روستا از نوع پيش ساخته در سال 1390 توسط نوسازي مدارس استان احداث و در اختيار آموزش و پرورش تالش قرار گرفته است و در ابتدا هم چهار دانش آموز داشت . اين دبستان جزو مدارس درجه 3 عشايري سيارمحسوب مي شود. از ابتداي سال تحصيلي با كوچ كردن برخي از اهالي روستا به مناطق شهر، جمعيت دانش اموزي دبستان 2 نفر شده اند. اهالي از اينكه آموزش و پرورش در اين روستاي عشايري دور افتاده براي دو دانش آموز يك مدرسه و يك معلم اختصاص داده بسيار خوشحالند. شايد بتوان گفت اين مدرسه از نظر جمعيت دانش آموزي كوچك ترين دبستان استان يا حتي كشور باشد كه آموزش و پرورش تالش يك دبستان و يك معلم با تمامي امكانات براي دو دانش آموز مهيا ساخته است. شايان ذكر است در شهرستان تالش 50 دبستان در مناطق ييلاقي و عشايري وجود داردكه قريب به 1000 دانش آموز درآنها تحصيل مي كنند. |
| منبع خبر : روابط عمومي آموزش و پرورش تالش |
